Begeleiding van minderjarigen: wat zegt de wet, wat doen wij?

Mag een jongere zelf naar therapie gaan zonder dat zijn ouders het weten? Wie moet de factuur betalen? Wat als mama wel akkoord gaat en papa niet? En wat vertelt een psycholoog na een gesprek met een tiener wél en niet aan haar ouders? Die vragen krijgen we vaak, zowel van ouders die ondersteuning zoeken voor hun kind, als van jongeren zelf. Hieronder zetten we eerlijk uiteen wat de wet zegt en hoe wij ermee werken.

Vanaf welke leeftijd kan een jongere bij ons terecht?

Bij Uitzicht begeleiden we jongeren vanaf 14 jaar. Voor kinderen onder 14 verwijzen we graag door naar collega-praktijken die specifiek voor kinder- en jongerentherapie zijn ingericht, de aanpak verschilt vakinhoudelijk te veel om in dezelfde sessievorm te werken.

Tussen 14 en 18 ben je minderjarig én tegelijk meer dan oud genoeg om in veel zaken zelf je stem te laten horen. Daar maakt de wet ruimte voor.

Wie geeft toestemming voor de therapie?

In België regelt de Wet Patiëntenrechten (2002) wat een minderjarige zelf mag beslissen over zijn of haar zorg. De kernregel: een minderjarige die door de zorgverlener wordt ingeschat als 'voldoende oordeelsbekwaam' mag zelf de patiëntenrechten uitoefenen, dus zelf toestemming geven, zelf bepalen wat met informatie gebeurt, zelf weten wat in het dossier staat.

Er is geen vaste leeftijd, het is geen vinkje op je achttiende verjaardag. Het is een inschatting per situatie en per persoon. In de praktijk werken we doorgaans zo:

• 14 tot 16 jaar: ouderlijke toestemming wordt verwacht voor opstart en facturatie. We betrekken ouders aan het begin, en spreken duidelijk af wat de jongere later zelf wil beslissen.
• 16 tot 18 jaar: de jongere kan in veel gevallen zelf instappen, mits hij of zij het belang en de gevolgen van de begeleiding begrijpt. We bekijken samen of betrokkenheid van ouders wenselijk is.

Dit zijn richtlijnen, geen rigide regels. Soms is een 14-jarige helemaal helder over wat ze wil, soms heeft een 17-jarige juist baat bij dat de ouders mee aan tafel zitten. We stemmen telkens af.

Wat met gescheiden ouders?

Bij gedeeld ouderlijk gezag, de standaard na een scheiding, gelden voor medische en psychologische beslissingen beide handtekeningen. Voor het opstarten van therapie betekent dat: in principe gaan we ervan uit dat beide ouders akkoord zijn, ook al brengt maar één ouder het kind effectief.

In praktijk werken we pragmatisch. We informeren bij opstart actief: "Is de andere ouder op de hoogte? Is hij of zij akkoord?" Als er een conflict speelt waardoor één ouder de begeleiding wil tegenhouden, kunnen we de therapie niet ongezien voortzetten, dan moeten we eerst die patstelling helpen openbreken, eventueel met tussenkomst van een externe partij. Het belang van het kind staat voorop, niet het gelijk van een ouder.

Wat blijft tussen jongere en therapeut, en wat niet?

Beroepsgeheim geldt ook tegenover ouders. Wat een jongere in een sessie deelt, blijft bij de therapeut, ook als ouders bezorgd informeren of expliciet vragen wat besproken werd. Dat is geen koppigheid van onze kant; het is wat de relatie veilig maakt.

Concreet bij ons:

• We delen geen inhoud van sessies met ouders zonder uitdrukkelijke toestemming van de jongere.
• We delen wél algemene zaken: dat de jongere komt, dat het traject verloopt, of een evaluatie of vervolg zinvol is.
• Bij ernstige veiligheidssignalen, gevaar voor zichzelf of voor anderen, vervalt het beroepsgeheim. Dan informeren we ouders of de juiste hulp, ook zonder voorafgaande toestemming. We zeggen dat ook altijd op voorhand tegen de jongere, zodat hier geen verrassing in zit.

Beroepsgeheim is geen muur tegen ouders. Het is de veilige ruimte die een jongere nodig heeft om eerlijk te zijn, en zonder die eerlijkheid kunnen we niets betekenen.

Wie betaalt de sessies?

De factuur staat doorgaans op naam van een ouder, ook als de jongere zelfstandig instapt. Sommige mutualiteiten voorzien een (kleine) tegemoetkoming voor sessies bij een klinisch psycholoog of seksuoloog. Voor jongeren onder de 24 bestaat er bovendien de geconventioneerde eerstelijnspsychologische zorg via het RIZIV, met een sterk verlaagd tarief, een aantal van onze collega's heeft die conventie. Vraag bij aanmelding gerust na bij welke therapeut dat geldt.

Hoe verloopt een aanmelding van een minderjarige?

De aanmelding kan zowel door een ouder als door de jongere zelf gebeuren, via het formulier op de contactpagina of telefonisch. In de aanmelding vragen we naar de aanleiding, de leeftijd en of beide ouders op de hoogte zijn. Onze coördinator, Jeroen, leest die aanmeldingen en koppelt de jongere aan een collega die qua thema en stijl het best past.

Het eerste gesprek is een kennismaking. Soms zit een ouder mee aan tafel voor het kadergesprek, soms vraagt de jongere expliciet om alleen te starten. Dat bespreken we vooraf. Er is geen vast scenario, wel een vaste zorg dat zowel de jongere als de betrokken ouders zich gehoord voelen.

Twijfels of vragen?

Elke situatie is anders, en deze tekst dekt onmogelijk alles. Twijfel je of jullie situatie past binnen ons aanbod, of wil je vóór de eerste afspraak iets uitklaren? Stuur gerust een mail naar info@groepspraktijkuitzicht.be of bel 0474 72 72 28. We denken met je mee.